Skąd wziął się ten autyzm?

Pojęcie „autyzm” i „autystyczny” pochodzi od słowa autos z języka greckiego, które w tłumaczeniu oznacza „sam”. Po raz pierwszy termin „autyzm” użył na początku XX wieku psychiatra Eugen Bleuler do określenia szczególnego zaburzania w schizofrenii. Opisywał charakterystyczne zachowanie wycofania się z życia społecznego, potrzeby przebywania w samotności i zamknięcia się we własnym świecie[1].

Autyzm jako zaburzenie występujące u dzieci pojawiło się w artykule Leo Kannera z 1943 roku. Wybitny psychiatra oraz badacz dziecięcych zaburzeń jako pierwszy opublikował szczegółowe opisy przypadków oraz wyjaśnienie specyfiki tego zaburzenia. W publikacji opisał jedenaścioro dzieci, w tym dwie dziewczynki i dziewięciu chłopców, u których obserwował specyficzne zachowania. W stosunku do tych przypadków Kanner użył terminu „autyzm wczesnodziecięcy” (early infantile autism) sugerujący, iż trudności pojawiają się w bardzo wczesnym wieku. Niektóre z zawartych w artykule obserwacji oraz informacji stosuje się do dzisiaj w kryteriach diagnostycznych. Według badacza najbardziej charakterystyczne cechy autyzmu to:

• brak zaangażowania do kontaktu z otoczeniem,

• dążenie do samotności,

• zaburzony kontakt uczuciowy,

• mocno nasilona potrzeba niezmienności otoczenia,

• brak zdolności używania mowy w celu komunikowania się[2].

Jednak nie wszystkie spostrzeżenia Kennera odnajdują swoje miejsce w świetle współczesnej wiedzy. Należą do nich:

• brak trudności w funkcjonowaniu intelektualnym,

• brak problemów neurologicznych,

• autyzm jako zaburzenie afektowne o podłożu psychogennym.

Psychiatra Leo Kanner uważał także, iż autyzm jest to zaburzenie emocjonalne, do którego dochodzi przez nieprawidłowe relacje dziecka z rodzicami[3].

Rok później w 1944 roku niezależnie pojawiła się publikacja Hansa Aspergera austriackiego lekarza pediatry i psychiatry, który opisał podobne przypadki i zaburzenia co Leo Kanner. Psychiatra w swojej pracy umieścił bardziej wnikliwe i zrozumiałe opisy autyzmu, które z początku nie były wiązane z tym co opisał Kanner. Twierdzono, że dotyczą innego rodzaju dzieci. Sam Asperger nazywał to zaburzenie „autystyczną psychopatią”, dopiero wiele lat później zaczęto używać nazwy „zespół Aspergera” i uwzględniono je w odpowiednich klasyfikacjach3.

Wynikające z obu publikacji różnice miedzy zespołem Aspergera a autyzmem to przede wszystkim: prawidłowo rozwinięte zdolności językowe, rozwój poznawczy w normie a nawet wysoka inteligencja. Natomiast, zaburzenia nie różnią się znacząco w obszarach funkcjonowania społecznego i zachowaniach kompulsywno- obsesyjnych4.

W latach 70. XX wieku pojawił się nowy termin „ autystyczne kontinuum” (autistic continuum) użyty przez Lornę Wing, która przeprowadziła badania w grupie dzieci od 7 do 15 roku życia. Dzięki obserwacjom badaczka wyodrębniła zaburzenia w trzech sferach:

• zdolności uczestnictwa w interakcjach społecznych,

• zdolności komunikowania się,

• ograniczonej wyobraźni.

Lorna Wing zwróciła uwagę, że autyzm jest niejednorodnym zespołem chorobowym z mocno zróżnicowanymi objawami ze względu na rodzaj trudności i ich natężenie. Koncepcja opisana przez Kannera została rozszerzona o zaburzenia i problemy w rozwoju poznawczym, emocjonalnym, motorycznym, a także w zachowaniu i zdrowiu5.

Z racji, iż autyzm stanowi o wiele bardziej skomplikowane zjawisko o wieloaspektowej etiologii, a obraz kliniczny jest różnorodny i złożony zaczęto stosować nazwę „ autystyczne spektrum zaburzeń” (autistic spectrum disorders- asd). Termin ten użyła po raz pierwszy Doris A. Allen w 1988 roku.

Zaburzenia takie jak autyzm dziecięcy, zespół Aspergera, dziecięce zaburzenia dezintegracyjne itd. nadal czasem są określane wspólną nazwą „całościowe zaburzenia rozwoju”, co wskazuje na to, że autystyczne problemy rozwojowe wpływają na wiele obszarów funkcjonowania oraz całościowy rozwój jednostki5.

[1]. U. Firth, Autyzm Wyjaśnienie Tajemnicy, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2004.

[2]. E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015.

[3]. E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015.

3. U. Firth, Autyzm Wyjaśnienie Tajemnicy, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2004.

4. E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015.

5. E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015,

5.E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015,