Funkcjonowanie dziecka ze spektrum autyzmu

Jednym z najcięższych zaburzeń rozwoju jest autyzm. Wielokrotnie nazywany „zagadką”, ponieważ naukowcy nie znaleźli jak dotąd wielu odpowiedzi na pytania dotyczące tego zaburzenia[1]. U dzieci z autyzmem rozwój często przebiega nieharmonijnie z dysfunkcjami i deficytami w różnych obszarach życia, a także charakteryzuje go dobry, nawet czasem znakomity poziom rozwoju w innych sferach funkcjonowania[2]. Autyzm to kombinacja specyficznych wzorców zainteresowań i zachowań oraz utrudnień w zdolnościach komunikacyjnych i interakcjach społecznych[3].

Niekiedy w autyzmie dziecko początkowo rozwija się prawidłowo, następnie pojawia się zahamowanie lub regres. Kryzys w rozwoju objawia się najczęściej zanikiem umiejętności, które dziecko wcześniej posiadało i występuje u 15 – 30 %, a nawet 40 %. Najszybciej zauważalny jest regres w kontaktowaniu się werbalnym. Dziecko mówi o wiele rzadziej, z mniejszą ilością słów lub całkowicie przestaje mówić. Pojawia się to zazwyczaj między 15 a 36 miesiącem życia. Wraz z zanikiem mowy występuje także wycofanie się z kontaktów społecznych, izolowanie się, jak również sztywność w zachowaniach, problemy z jedzeniem czy snem. Natomiast umiejętności fizyczne, ruchowe pozostają zwykle bez zmian[4].

Profesor Cieszyńska w jednej ze swoich książek pisze :

„Funkcjonuje wiele nieprawdziwych przekonań dotyczących zachowań autystycznych. Uważam za niezwykle ważne odejście od stereotypowego oglądu funkcjonowania osób z autyzmem, które utrudnia postawienie diagnozy, a także negatywnie wpływa na budowanie terapii”[5].

Powszechnie sądzi się, że osoby cierpiące na zaburzenie ze spektrum autyzmu :

• nie nawiązują kontaktu wzrokowego,

• nie przytulają się,

• zachowują się agresywnie,

• nie komunikują się werbalnie,

• unikają kontaktów z innymi osobami,

• są apatyczne lub pobudzone emocjonalnie i ruchowo,

• lubią niezmienność i rutynę,

• występują stereotypie ruchowe,

• są wybitnie zdolne lub są upośledzone umysłowo,

• nie mają żadnych zainteresowań,

• są niezwykle ładne i urokliwe[6].

Część osób nawiązuje kontakt wzrokowy lecz jest to raczej patrzenie na część twarzy lub oczy, a nie w oczy. Przytulają się do rodziców czy opiekunów, natomiast kontakt jest ten inny, ponieważ nie występuje tak zwany „dialog niewerbalny” i charakteryzuje się nieodwzajemnianiem pieszczot . Nie wszystkie dzieci zachowują się agresywnie, zazwyczaj takie zachowania są wynikiem frustracji braku umiejętności komunikowania się z innymi osobami. Jeżeli chodzi o stereotypie nie zawsze występują lub są bardzo subtelne, często tłumaczone u małych dzieci zdenerwowaniem, nieśmiałością czy też skłonnością do utrzymywania porządku. Wybitne zdolności na przykład do mechanicznego zapamiętywania cyfr, liter czy znaków nie oznaczają efektywnego działania w otaczającym świecie. Natomiast pogląd o tym, że dzieci z autyzmem są piękne i urocze wynika z porównania do innych niepełnosprawności i z wzorców naszej kultury. Istotnym jest odejście od obrazu funkcjonowania osób z autyzmem, ponieważ utrudnia to postawienie diagnozy i niekorzystnie wpływa na tworzenie procesu terapeutycznego. Autyzm zbyt lekko wyklucza się i nazbyt często rezygnuje z terapii wobec zachowań, które dają się wyeliminować[7].

Zaburzenie autystyczne u większej liczby osób trwa przez całe życie. Z wiekiem zmieniają się symptomy, rozwijają umiejętności i zdolności także te charakterystyczne dla tego zaburzenia. Około 1/3 osób z autyzmem nabywa umiejętności społeczne, wystarczające do podjęcia pracy i stosunkowo niezależne życie. Istotną rolę w tym procesie odgrywają postępowania edukacyjne i terapeutyczne[8].

[1]. M. Suchowierska, P. Ostaszeski, P. Bąbel, Terapia behawioralna dzieci z autyzmem, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2012.

[2]. E. Pisula, Małe dziecko z autyzmem, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2005.

[3]. E. Pisula, Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2015.

[4]. J.J. Błeszyński, Rodzina jako środowisko osób z autyzmem. Aspekt wychowawczo- terapeutyczny, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza 2005.

[5]. J. Cieszyńska, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych, Metoda krakowska, Kraków: Yoda- Jędrzej Cieszyński 2010.

[6]. J. Cieszyńska, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych, Metoda krakowska, Kraków: Yoda- Jędrzej Cieszyński 2010

[7]. J. Cieszyńska, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych, Metoda krakowska, Kraków: Yoda- Jędrzej Cieszyński 2010

[8]. E. Pisula, Autyzm u dzieci. Diagnoza, klasyfikacja, etiologia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2000.